Τι είναι η βρογχοσκόπηση;
Η βρογχοσκόπηση είναι μια διαγνωστική μέθοδος επισκόπησης των αναπνευστικών οδών των πνευμόνων ή αλλιώς των αεραγωγών. Η εξέταση διενεργείται όταν ο πνευμονολόγος κρίνει ότι είναι απαραίτητη η άμεση οπτική εκτίμηση του αναπνευστικού δένδρου ή και η λήψη βιολογικών υλικών, όπως βρογχικές εκκρίσεις ή ιστός από το αναπνευστικό σύστημα.
Η βρογχοσκόπηση προϋποθέτει τη χρήση μιας συσκευής που λέγεται βρογχοσκόπιο οπτικών ινών ή ινοβρογχοσκόπιο. Αποτελείται από ένα λεπτό, εύκαμπτο σωλήνα, περίπου σε πάχος μολυβιού.
Ο πνευμονολόγος εισάγει το βρογχοσκόπιο δια μέσω της μύτης ή του στόματος στο πίσω μέρος του φάρυγγα, στο λάρυγγα και στην τραχεία και στη συνέχεια παρακάτω στους βρόγχους. Οι οπτικές ίνες και η ευκαμψία της συσκευής επιτρέπουν στο φως να ακολουθεί ανεμπόδιστα τις καμπυλώσεις του βρογχοσκοπίου καθώς αυτό προωθείται στο βρογχικό δένδρο.
Ο εύκαμπτος σωλήνας του βρογχοσκοπίου φέρει στην κορυφή του μία μικροκάμερα η οποία συνδέεται με μία οθόνη, δίνοντας τη δυνατότητα στο γιατρό να παρατηρεί με ευχέρεια το εσωτερικό των αεραγωγών του εξεταζόμενου ατόμου, και να λαμβάνει φωτογραφίες (βιντεοβρογχοσκόπηση).
Πότε πρέπει να κάνω βρογχοσκόπηση;
Στις κυριότερες αιτίες για τις οποίες απαιτείται η διενέργεια βρογχοσκόπησης συπεριλαμβάνονται:
Λοιμώξεις του αναπνευστικού
Όταν υπάρχει η υποψία σοβαρής λοίμωξης ή ειδικής λοίμωξης του αναπνευστικού (πχ πνευμονία σε ανοσοκατεσταλμένο ασθενή, μυκητιασική λοίμωξη, φυματίωση, λοίμωξη από τον ιό ΗΙV, ασθενείς υπό μηχανική υποστήριξη της αναπνοής κ.ά) και δεν είναι εφικτή η ταυτοποίηση του παθογόνου μικροοργανισμού με μη επεμβατικές εργαστηριακές μεθόδους, τότε η βρογχοσκόπηση αποτελεί πολύτιμο εργαλείο στα χέρια του πνευμονολόγου. Δίνει τη δυνατότητα λήψης βέλτιστης ποσότητας και ποιότητας διαγνωστικού υλικού από την πάσχουσα περιοχή του πνεύμονα. Τα δείγματα εξετάζονται στη συνέχεια στο εργαστήριο ώστε να αποκαλυφθεί η ακριβής αιτία της λοίμωξης.
Πνευμονική σκίαση
Η αποκάλυψη παθολογικού ευρήματος (“σκίαση” ή spot) στην ακτινογραφία ή την αξονική θώρακος είναι πιθανό να αφορά σε λοίμωξη, νεοπλασία, ή άλλου είδους ειδική ή μη ειδική φλεγμονή. Με τη βρογχοσκόπηση ο πνευμονολόγος έχει τη δυνατότητα να λάβει κυτταρολογικά δείγματα (εκπλύματα, ξέσματα) ή και ιστό (βιοψία) από την επίμαχη περιοχή. Τα δείγματα αποστέλλονται στο εργαστήριο και υποβάλλονται σε ειδικές εξετάσεις.
Ατελεκτασία
Με τον όρο ατελεκτασία αναφερόμαστε στην ανεπαρκή έκπτυξη ενός τμήματος ή ολόκληρου του πνεύμονος. Αυτή έχει ως συνέπεια τη μείωση και του αέρα εντός του ατελεκτασικού πνεύμονος και του όγκου του. Η ατελεκτασία μπορεί να είναι αποτέλεσμα αδυναμίας εκπτύξεως του πνεύμονος κατά τη γέννηση (πρωτοπαθής ατελεκτασία) ή αργότερα κατά τη διάρκεια της ζωής, αφού δηλαδή προηγουμένως ο πνεύμων έχει διαταθεί φυσιολογικά. Η ατελεκτασία είναι πιο συχνά αποτέλεσμα απόφραξης ενός βρόγχου. Οι κύριες αιτίες είναι τα ενδοβρογχικά νεοπλάσματα και η παρουσία ξένου σώματος (κυρίως στα μικρά παιδιά ή σε ηλικιωμένα άτομα με δυσκολία στην κατάποση). Επίσης η παρουσία παχύρρευστων εκκρίσεων, ο έντονος βρογχόσπασμος (όπως στο βρογχικό άσθμα) ή ακόμη η πίεση εκ των έξω του βρογχικού τοιχώματος από όγκο ή διογκωμένους λεμφαδένες ή από μεγάλες κύστεις υπό τάση είναι δυνατόν να προκαλέσουν απόφραξη του βρόγχου και ατελεκτασία. Η βρογχοσκόπηση επιτρέπει στον πνευμονολόγο την άμεση επισκόπηση και τη δειγματοληψία στη θέση της απόφραξης. Επιπλέον η βρογχοσκόπηση μπορεί να είναι και θεραπευτική με την απομάκρυνση του αποφρακτικού αιτίου (ξένο σώμα, αναρρόφηση παχύρρευστων εκκρίσεων, σμίκρυνση ενός όγκου με την εφαρμογή Laser, εξασφάλιση της βατότητος του αεραγωγού με την τοποθέτηση ενδοβρογχικών προθέσεων, stents κ.ά).
Αιμορραγία από το αναπνευστικό
Eάν ένας ασθενής παρουσιάζει αιμόφυρτα πτύελα ή αιμόπτυση η βρογχοσκόπηση μπορεί να βοηθήσει το γιατρό να ανακαλύψει την αιτία και συχνά το σημείο της αιμορραγίας. Εάν για παράδειγμα ένας όγκος είναι η αιτία της αιμορραγίας μπορεί να εντοπιστεί και να ληφθούν βιοψίες δια μέσω του βρογχοσκόπιου. Ο τύπος του όγκου ταυτοποιείται ακολούθως με την ανάλυση των δειγμάτων στο εργαστήριο. Άλλες αιτίες αιμορραγίας από το αναπνευστικό όπως για παράδειγμα λοιμώξεις, χρόνια βρογχίτιδα, φυματίωση, παρουσία ξένου σώματος σαρκοείδωση κλπ, μπορούν να διαγνωσθούν ή να διερευνηθούν με τη βοήθεια της βρογχοσκόπησης.
Προβλήματα στον ανώτερο και κατώτερο αεραγωγό
Τον ανώτερο αεραγωγό απαρτίζουν η μύτη, ο ρινοφάρρυγγας και ο λάρυγγας, δηλαδή όλη η διαδρομή από τους ρώθωνες έως και τις φωνητικές χορδές (σχισμή του λάρυγγος). Ακολούθως η τραχεία και οι βρόγχοι με τις πολλαπλές διακλαδώσεις τους έως τα αναπνευστικά βρογχιόλια αποτελούν τον κατώτερο αρεαγωγό. Η παρουσία στένωσης ή και απόφραξης σε κάποιο σημείο της διαδρομής μπορεί να ευθύνεται για συμπτώματα όπως δύσπνοια, εισπνευστικό συριγμό, απνοϊκά επεισόδια στον ύπνο, και που συχνά συγχέονται με άλλα πνευμονικά (πχ άσθμα) ή και καρδιακά νοσήματα. Τα κυριώτερα παθολογικά αίτια περιλαμβάνουν οίδημα και φλεγμονή στην περιοχή της επιγλωττίδας ή του λάρυγγος σε ασθενείς με οξείες λοιμώξεις (αιμόφιλος, κοκκύτης), χημικές, θερμικές ή άλλες κακώσεις και αναφυλακτικές αντιδράσεις. Επίσης η παρατεταμένη διασωλήνωση της τραχείας μπορεί να οδηγήσει στην ανάπτυξη κοκκιώδους ή ουλώδους ιστού στο τοίχωμά της και να οδηγήσει σε στένωση. Η εισρόφηση ξένου σώματος, όπως μικρού παιχνιδιού, κομματάκι σπόγγου, τεμαχιδίου τροφής κλπ, όγκοι της τραχείας, του λάρυγγα και των βρόγχων ευθύνονται συχνότατα για απόφραξη του ανώτερου ή του κατώτερου αεραγωγού και είναι δυνατόν να προκαλούν συμπτωματολογία ανάλογη με του βρογχικού άσθματος. Τέλος άλλα αίτια περιλαμβάνουν την αμφοτερόπλευρη παράλυση των φωνητικών χορδών και τη συγγενή ή επίκτητη χαλάρωση του τοιχώματος των βρόγχων (βρογχομαλακία) ή του λάρυγγα (λαρυγγομαλακία).
Η βρογχοσκόπηση καθιστά δυνατή την επισκόπηση του αναπνευστικού συστήματος έως και τους καλούμενους υποτμηματικούς βρόγχους (το βρογχοσκόπιο δεν προωθείται πέραν της 2ης-3ης γενιάς βρογχικών διακλαδώσεων, λόγω του μικρού διαμετρήματός τους) και είναι συχνά διαγνωστική για τις περισσότερες από τις παραπάνω καταστάσεις.
Τι είναι ο χρόνιος βήχας;
Ως χρόνιο αναφέρουμε το βήχα που διαρκεί περισσότερο από 8 συνεχείς εβδομάδες. Αποτελεί έναν από τους συχνότερους λόγους επίσκεψης στον πνευμονολόγο, για τον οποίο πολλές φορές η εξακρίβωση της αιτίας του χρόνιου βήχα μπορεί να αποτελέσει πραγματική πρόκληση.
Ο βήχας αποτελεί προστατευτικό αντανακλαστικό του οργανισμού μας το οποίο βοηθά στην αποβολή μικροσωματιδίων, μικροοργανισμών και εκκρίσεων από το αναπνευστικό μας σύστημα, προλαμβάνοντας έτσι τις λοιμώξεις και τους ερεθισμούς της αναπνευστικής οδού. Το αντανακλαστικό αυτό ξεκινά από υποδοχείς νευρικών απολήξεων που βρίσκονται σε όλο το αναπνευστικό μας σύστημα και όχι μόνο (υποδοχείς του βήχα έχουν εντοπιστεί και στον οισοφάγο, στο στομάχι, στο περικάρδιο, στον ακουστικό πόρο και αλλού). Διάφοροι ερεθιστικοί παράγοντες ενεργοποιούν τους υποδοχείς αυτούς και το βηχογόνο ερέθισμα μεταβιβάζεται στο κέντρο του βήχα, στο εγκεφαλικό στέλεχος. Από εκεί, μέσω απαγωγών κινητικών νευρικών ινών, δίδεται το σήμα στους αναπνευστικούς μύες να συσταλλούν βιαίως, ολοκληρώνοντας το αντανακλαστικό τόξο του βήχα.
Ποια είναι η θεραπεία του χρόνιου βήχα;
Όπως εύκολα γίνεται αντιληπτό η θεραπεία του χρόνιου βήχα πρέπει να στοχεύει στην υποκείμενη αιτία του βήχα. Η φαρμακευτική αγωγή χορηγείται κατά περίπτωση. Έτσι οι ασθενείς με οπισθορινική καταρροή θα ωφεληθούν από τη χορήγηση αντισταμινικών και αποσυμφορητικών του ρινικού βλεννογόνου ή και αντιβιοτικών, όταν για την αιτία της οπισθορινικής καταρροής ενοχοποιούνται η αλλεργική ρινίτιδα ή μια παραρινοκολπίτιδα αντίστοιχα. Στους ασθματικούς ασθενείς, συμπεριλαμβανομένων αυτών με βήχα ισοδύναμο άσθματος, θα χορηγηθεί ειδική αντιασθματική αγωγή, συνήθως εισπνεόμενα βρογχοδιασταλτικά. Στους ασθενείς με γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση θα συστηθεί αγωγή με σκευάσματα που επιβραδύνουν ή αδρανοποιούν την παραγωγή οξέος από το στόμαχο. Στις εξάρσεις της χρόνιας βρογχίτιδας ενδέχεται να έχουν θέση τα αντιβιοτικά.
H θεραπεία περιλαμβάνει επίσης μεταβολές στη συμπεριφορά και τον τρόπο ζωής των ασθενών. Η αποφυγή των αλλεργιογόνων και άλλων ερεθιστικών παραγόντων (πχ κάπνισμα) για τους ασθενείς με άσθμα και χρόνια βρογχίτιδα, η τροποποίηση της διατροφής, η μείωση του σωματικού βάρους και ο περιορισμός του καπνίσματος και της λήψης αλκοόλ στους ασθενείς με γαστοοισιφαγική παλινδρόμηση αποτελούν μερικά παραδείγματα.
Εάν κατόπιν εξονυχιστικής εκτίμησης η αιτία του βήχα δεν μπορεί να αποσαφηνιστεί και ο βήχας επιμένει μπορούν να χορηγηθούν αντιβηχικά φάρμακα.
Τέλος, στους καπνιστές ασθενείς, κάθε αναπνευστικό σύμπτωμα θα πρέπει να αποτελεί αφορμή παρότρυνσης για διακοπή του καπνίσματος.
Τι είναι η φυματίωση;
H φυματίωση είναι σοβαρή μεταδοτική νόσος λοιμώδους αιτιoλογίας που μπορεί να προσβάλλει όλα τα όργανα και συστήματα, αποτελεί όμως καθ’ υπεροχήν μια ειδική λοίμωξη του αναπνευστικού. Ο μικροοργανισμός που προκακεί τη φυματίωση ονομάζεται βάκιλλος του Koch ή Μυκοβακτηρίδιο της Φυματίωσης.
Πως θεραπεύουμε την φυματίωση;
Τα αντιφυματικά φάρμακα αποτελούν τον ακρογωνιαίο λίθο της θεραπείας της φυματίωσης. Η θεραπεία εξατομικεύεται. Οι ακριβείς δόσεις των φαρμάκων και το χρονικό διάστημα χορήγησης διαφέρουν ανάλογα με τη μορφή της φυματίωσης (λανθάνουσα ή ενεργό νόσο), την ηλικία του ασθενή, τη γενική του υγεία, με την ευαισθησία του βακίλλου, την εντόπιση της νόσου ή την ανταπόκριση του πάσχοντα. Διαφορετικά σχήματα χορηγούνται σε ειδικές κατηγορίες ασθενών όπως για παράδειγμα εγκύους, ασθενείς με HIV, με ηπατική ή νεφρική ανεπάρκεια κτλ.
Η θεραπεία της φυματίωσης διαρκεί πολύ περισσότερο από τη θεραπεία άλλων τύπων βακτηριακών λοιμώξεων. Ο πάσχων θα πρέπει να λάβει αντιβιοτικά για τουλάχιστον έξι έως εννέα μήνες.
Τα αντιφυματικά φάρμακα κατηγοριοποιούνται σε:
Πρωτεύοντα φάρμακα:
– Ισονιαζίδη
– Ριφαμπικίνη
– Πυραζιναμίδη
– Εθαμβουτόλη
Δευτερεύοντα φάρμακα:
– Ενέσιμα (καπρεομυκίνη, αμικασίνη, στρεπτομυκίνη, καναμυκίνη)
– Φθοριοκινολόνες (μοξιφλοξασίνη, λεβοφλοξασίνη)
– 2ης γραμμής βακτηριοστατικά από του στόματος
– Παράγοντες 3ης γραμμής
Τι είναι η σαρκοείδωση;
Η σαρκοείδωση είναι μια αυτοάνοση πολυσυστηματική φλεγμονώδης νόσος αγνώστου αιτιολογίας. Η σαρκoείδωση μπoρεί να πρoσβάλλει σχεδόν κάθε όργανo τoυ σώματoς, αλλά oι συνηθέστερες βλάβες απαντoύν στoυς πνεύμονες, στoυς αδένες τoυ μεσoθωρακίoυ, στoυς λεμφαδένες, στα μάτια και στo δέρμα. Το κλασικό ιστολογικό χαρακτηριστικό της σαρκοείδωσης είναι ο σχηματισμός κοκκιωμάτων. Αυτά είναι ανώμαλες συλλογές διαφόρων φλεγμονωδών κυττάρων τα οποία σχηματίζουν μικροσκοπικές συστάδες σε διάφορα όργανα. Όταν πάρα πολλά από αυτά σχηματίζονται σε ένα όργανο του σώματος επηρρεάζουν τη φυσιολογική του λειτουργία. Η πνευμονική προσβολή είναι η πιο συχνή. 94% των ατόμων με σαρκοείδωση έχουν συμμετοχή των πνευμόνων. Τα συμπτώματα από το αναπνευστικό περιλαμβάνουν ξηρό επίμονο βήχα, δυσκολία στην αναπνοή, συριγμό, πόνο ή σφίξιμο στο στήθος, δυσφορία.
Είναι συχνή η ΧΑΠ στην Ελλάδα;
Στη χώρα μας διεξήχθη μια μεγάλη επιδημιολογική μελέτη από την ομάδα ΧΑΠ της Ελληνικής Πνευμονολογικής Εταιρείας που έδειξε:
Εννέα ενήλικες καπνιστές στους 100 πάσχουν από τη νόσο (8,4%), δηλαδή περίπου 600.000 Έλληνες νοσούν.
Το 56% αυτών δεν γνωρίζουν ότι πάσχουν, ενώ οι μισοί πάσχοντες συνεχίζουν να καπνίζουν.
Οι άνδρες πάσχουν 2,5 φορές περισσότερο από τις γυναίκες (11,6% έναντι 4,8%).
Ο ανδρικός αγροτικός πληθυσμός καπνίζει 2 φορές περισσότερα τσιγάρα από ότι ο αστικός.
Ο αγροτικός πληθυσμός πάσχει από ΧΑΠ περισσότερο από ότι ο αστικός (Αθήνα: 6%, αστικά κέντρα πλην Αθήνας: 10.1, αγροτικές περιοχές:15.1%).
Τι είναι η σπιρομέτρηση;
Οι αναπνευστικές δοκιμασίες αποτελούν ένα ισχυρό εργαλείο για την διάγνωση καταστάσεων κατά τις οποίες οι ασθενείς έχουν ιστορικό, συμπτώματα ή παράγοντες κινδύνου αναπνευστικής νόσου (π.χ. κάπνισμα).
Όπως δεν είναι δυνατό να τεθεί η διάγνωση της υπέρτασης χωρίς να μετρηθεί η αρτηριακή πίεση, δεν είναι δυνατόν να διαγνωστεί η χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ), το
άσθμα και πολλά άλλα αναπνευστικά νοσήματα χωρίς τις αναπνευστικές δοκιμασίες. Παράλληλα η παρακολούθηση της φυσικής πορείας των αναπνευστικών νοσημάτων και η ανταπόκρισή τους στη θεραπεία απαιτούν την διενέργεια των παραπάνω δοκιμασιών.
Η σπιρομέτρηση αποτελεί την πιο χρήσιμη και ίσως την πιο εύκολη αναπνευστική δοκιμασία. Το σπιρόμετρο είναι ένα όργανο που καταγράφει τον όγκο του αέρα που εισπνέεται ή εκπνέεται σε σχέση με το χρόνο. Τα αποτελέσματα καταγράφονται ως όγκοι (L) ή ως ροές (L/min) (καμπύλη ροής – όγκου).
Οι εξεταζόμενοι θα πρέπει να είναι όσο πιο ήρεμοι γίνεται πριν, αλλά και κατά τη διάρκεια της δοκιμασίας, να μην φορούν πολύ σφιχτά ρούχα και να μην αφαιρούν τις τεχνητές οδοντοστοιχίες τους εάν εφαρμόζου καλά. Το κάπνισμα πρέπει να αποφεύγεται για
ουλάχιστον μία ώρα πριν από τη δοκιμασία, η κατανάλωση αλκοόλ για 4 ώρες, τα βαριά γεύματα για 2 ώρες και η επίπονη άσκηση για τουλάχιστον 30 λεπτά. Εάν η σπιρομέτρηση εκτελείται για τη διάγνωση μιας αναπνευστικής νόσου είναι καλό να αποφεύγονται τα
βρογχοδιασταλτικά, εάν όμως γίνεται για τη διαπίστωση της ανταπόκρισης ενός ασθενούς στη θεραπευτική αγωγή δεν κρίνεται απαραίτητη η διακοπή τους.
Οι μετρήσεις θα πρέπει να εκτιμώνται σε σχέση με τις προβλεπόμενες φυσιολογικές τιμές ανάλογα με την ηλικία, το ύψος, το φύλο και τη φυλή.
Τα αποτελέσματα της δοκιμασίας εξαρτώνται σημαντικά από το βαθμό προσπάθειας του εξεταζόμενου και επειδή η πτωχή (εσκεμμένα ή μη) προσπάθεια μπορεί να οδηγήσει σε αποτελέσματα που ομοιάζουν με εκείνα νόσων του αναπνευστικού, είναι βασικό να δίδονται οι σωστές οδηγίες, να αναγνωρίζονται και να απορρίπτονται οι λανθασμένες προσπάθειές. Θωρακικό ή κοιλιακό άλγος οποιασδήποτε αιτιολογίας, άλγος στο πρόσωπο ή στο στόμα που σχετίζεται με το επιστόμιο, άγχος, άνοια ή σύγχυση μπορούν
να επηρεάσουν σημαντικά τα αποτελέσματα της δοκιμασίας.
Τι είναι το άσθμα; Υπάρχει θεραπεία;
Το άσθμα είναι μια χρόνια φλεγμονώδης διαταραχή των αεραγωγών. Συμμετέχουν πολλά κύτταρα και μεσολαβητικές ουσίες. Η χρόνια φλεγμονή οδηγεί σε υπεραντιδραστικότητα των βρόγχων δηλαδή σε αυξημένη απάντηση των αεραγωγών σε διάφορα ερεθίσματα του περιβάλλοντος όπως:
- Ενδοοικιακά αλλεργιογόνα, αλλεργιογόνα εξωτερικού χώρου, επιθήλια ζώων, εργασιακοί ερεθιστικοί παράγοντες · Κάπνισμα · Λοιμώξεις του αναπνευστικού · Άσκηση · Ψυχικοί παράγοντες, stress · Γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση · Φάρμακα όπως η ασπιρίνη και οι β-αποκλειστές (ακόμα και κολλύριο), μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη · Διακοπή θεραπείας άσθματος.
ΔΥΣΤΥΧΩΣ, το άσθμα είναι μια από τις πιο συνηθισμένες χρόνιες παθήσεις. Υπολογίζεται ότι παγκοσμίως νοσούν περίπου 300.000.000 άνθρωποι. ΕΥΤΥΧΩΣ, το άσθμα μπορεί αποτελεσματικά να αντιμετωπισθεί, και οι περισσότεροι ασθενείς μπορούν να επιτύχουν καλό έλεγχο της πάθησής τους.
Τι είναι το σύνδρομο απνοιών στον ύπνο;
Το Σύνδρομο Αποφρακτικών Απνοιών (ΣΑΥ) αποτελεί τη πιο συχνή από διαταραχές αναπνοής στον ύπνο με συχνότητα 3-7% στους άντρες και 2-5% στις γυναίκες του γενικού πληθυσμού. Τόσο οι ασθενείς , όσο και οι σύντροφοί τους, υποφέρουν από την κατάσταση τη νύχτα, αλλά και την ημέρα.
Το Σύνδρομο Αποφρακτικών Απνοιών χαρακτηρίζεται από επαναλαμβανόμενες διακοπές της ροής του αέρα που οφείλονται σε μερική ή πλήρη απόφραξη των ανώτερων αεραγωγών και συμπτώματα κατά την ημέρα, όπως ημερήσια υπνηλία, ανάγκη για ύπνο κατά την διάρκεια της ημέρας, μη αναζωογονητικό ύπνο και ημερήσια κόπωση.
Επεισόδια απνοιών και υποπνοιών μπορούν να συμβούν κατά την έναρξη του ύπνου ή κατά τη REM φάση του ύπνου σε φυσιολογικά άτομα. Τα επεισόδια όμως αυτά δεν είναι επαναλαμβανόμενα και η διακοπή της ροής του αέρα διαρκεί χρόνο λιγότερο από 10sec.